• English
Logo van Veilig Erfgoed
Veilig Erfgoed
 

Overstroming en wateroverlast door extreme neerslag

Hoe veilig zijn collecties, archieven en monumentale interieurs voor het water om ons heen? Overstroming en wateroverlast door extreme neerslag is iets waar steeds meer rekening mee moet worden gehouden. Het vraagt van de erfgoedbeheerder die collecties, archieven of monumentale interieurs beheert, dat hij nadenkt of hij goed is voorbereid en nadenkt over maatregelen. Maatregelen die de kans op water verkleinen of die de schade aan de waardevolle objecten voorkomen of beperken.

Nederland grenst voor het grootste deel aan het water. Meer dan de helft van het land bevindt zich in een overstromingsgevoelig gebied: 29% ligt onder zeeniveau en nog eens 26% ligt binnen het overstromingsbereik van rivieren. Tel daar dan ook nog de gevolgen van de klimaatverandering bij op. De kans dat erfgoed met water in aanraking kan komen, neemt toe.

Overstroming
Onder Nederlanders is echter sprake van een opvallende ‘awareness gap’, een laag bewustzijn als het gaat om belangrijke functies van het waterbeheer: hoe worden deze functies uitgevoerd en door wie. Maar ook als het gaat om wat mensen en organisaties zelf kunnen doen of waarmee ze geconfronteerd kunnen worden. Omdat overstromingen zo weinig voorkomen bestaat het gevaar dat we ons geheel veilig wanen.

Veel mensen weten niet dat ze in een overstromingsgebied wonen zijn. Velen zijn ook niet op de hoogte van de basisfeiten van het evacuatiebeleid en wat hierin van hen wordt verwacht. Dit lage ‘waterbewustzijn’ komt voor een groot deel voort uit de hoge mate van vertrouwen in de overheid en het feit dat sinds 1953 overstromingsrampen niet meer zijn voorgekomen. De kans op overstroming is klein, maar de gevolgen zijn groot.

Keteneffect
Een bijkomend gevaar is dat het stroom kan uitvallen. Dat betekent onder andere geen telefoon, geen internet en geen televisie. Bij een overstroming kunnen veel slachtoffers vallen en kan zeer grote schade optreden. Dat kan voor de overheid aanleiding zijn om evacuatie te adviseren. Maar ook een evacuatie is niet geheel zonder risico’s. Voorkomen van slachtoffers en uitval van de belangrijkste vitale infrastructuur heeft de hoogste prioriteit. Veel mensen en organisaties zullen zichzelf en hun goederen in veiligheid moeten brengen. Voor erfgoedbeheerders kan evacuatie van roerend erfgoed een maatregel zijn. Dat is echter een ingrijpende maatregel. Denk zeker na over de vele andere maatregelen die er zijn om schade aan erfgoed te voorkomen of te beperken.

Wateroverlast
We worden steeds vaker geconfronteerd met extreme neerslag: hevig noodweer gepaard met wateroverlast door zware hoosbuien. Er verschijnen beelden in het nieuws van ondergelopen straten, kelders en wijken. De gevolgen van de klimaatverandering kan zorgen dat de erfgoedbeheerder, soms onverwachts, met wateroverlast in aanraking komt. Monumenten kunnen schade ondervinden; hemelwaterafvoeren zijn niet altijd bestand tegen de grote hoeveelheden water. Collecties en archieven kunnen beschadigd raken door ondergelopen kelders veroorzaakt door lekkages als gevolg van hevige hoosbuien. Om waterschade te voorkomen is onderhoud aan gebouw zeer belangrijk. Maar ook het riool in uw omgeving: is de gemeente met voorbereidende maatregelen bezig?

Wateroverlast in musea komt vaker voor
Wateroverlast in musea komt vaker voor

Zorgplicht
We zorgen voor ons erfgoed om het te kunnen onderzoeken en te presenteren, zodat het publiek ervan kan genieten en leren. Inherent aan deze zorg is het bewaren van de objecten in een zo goed mogelijke conditie voor volgende generaties. De kans op een overstroming gedurende de bewaartijd van het erfgoed wordt daarmee reëel. Dat zoveel wil zeggen dat de kans dat een object met een overstroming of wateroverlast door zware hoosbuien te maken krijgt, altijd aanwezig is. De zorgplicht houdt dus ook in de objecten te beschermen tegen het water.

Ook al is het risico wellicht klein dat ‘uw’ erfgoed in aanraking komt met water, het is altijd zinvol om na te denken over het voorkomen van waterschade. Waaruit zou de voorbereiding kunnen bestaan? Hoe blijft u op de hoogte van de actuele stand van zaken op het moment van een dreiging? En op welke hulp kunt u, als erfgoedbeheerder, rekenen bij een overstroming? Komt er wel hulp? Zelfredzaamheid is belangrijk en betekent voor de erfgoedbeheerder dat deze zelf verantwoordelijk is voor het in veiligheid brengen van het erfgoed. Beheerders zullen moeten nadenken over het treffen van voorbereidingen. En wat ze wel en niet accepteren. Aan het voorkomen van een overstroming vanuit de rivier of de kust, kunt u als erfgoedbeheerder niets doen. Dat is de zorg en taak van de overheid, uitgevoerd door de waterschappen en Rijkswaterstaat. U heeft ook geen invloed op het optreden van een hoosbui. Maar het effect van een overstroming of wateroverlast op uw erfgoed is te verkleinen door voorbereid te zijn.

Lees verder

Verdieping

Deze pagina is bijgewerkt op: 03-07-2016

 

Roerend erfgoed bedreigd

Dit dossier gaat over waterdreiging voor collecties en archiefstukken. 
Raadpleeg naast genoemde informatiebronnen ook de publicatie Risicomanagement voor collecties


Juni 2016: de Parijse musea hebben te maken met een ernstige waterdreiging door het extreme weer. Het Louvre besluit uit voorzorg een deel van de collectie te evacueren. 

Overstromingskaart

KAARTEN TIJDELIJK NIET BESCHIKBAAR IVM WERKZAAMHEDEN AAN DATABASE. (18 SEPT 2017)
Kaarten gaan in oktober 2018 weer online. Excuses voor het ongemak.
Heeft u vragen? Neem contact op via het contactformulier of bel met 0611 36 49 08. 

Musea, archiefinstellingen en rijksmonumenten staan op de kaart. Klik op de afbeelding en bekijk uw erfgoedlocatie op de overstromingskaart van
Rijkswaterstaat (opent in nieuw venster).
Standaard staan de musea en archiefinstelling aangevinkt. Om rijksmonumenten, beschermde stads- en dorpgezichten en werelderfgoed op de kaart te laten verschijnen, moet worden ingezoomd.

Waterposter


Download de Waterposter, een hulpmiddel bij het maken van een plan van aanpak voor bescherming van het erfgoed tegen water. 

Verslag Watersymposium

Op 24 november 2016 organiseerde de Rijksdienst het Watersymposium. Lees hier het verslag en de presentaties van de sprekers.